1. Dẫn nhập
Kho tàng ca dao dân ca Việt Nam rất phong phú và đa dạng cả về nội dung lẫn hình thức. Nó phản ánh những tình cảm tốt đẹp của nhân dân lao động trong đời sống hàng ngày. Đến với ca dao dân ca, chúng ta có thể bắt gặp mọi vấn đề liên quan đến đời sống con người như thiên nhiên thời tiết, lao động sản xuất và những mối quan hệ xã hội của họ: gia đình, tình yêu, tình bạn...
Riêng về tình yêu, có thể nói rằng: dung lượng những bài ca dao về tình yêu đôi lứa rất lớn và thể hiện được những cung bậc tình cảm của thanh niên nam nữ từ khi bước vào tình yêu cho đến khi buớc vào đời sống hôn nhân gia đình - trong đó, phải kể đến những bài ca dao thách cưới.
Sau một thời gian tìm hiểu cô gái, người con trai nhận ra một nửa đích thực của đời mình và muốn tiến tới hôn nhân, muốn cùng cô gái xây dựng hạnh phúc gia đình. Thế nhưng khi ngỏ lời thì lập tức cô gái (nhà gái) lại đưa ra yêu cầu: chàng phải sắm (phải có) cái này cái kia làm sính lễ thì em mới chịu theo chàng về nhà. Cái này cái kia có thể là những thứ rất bình dị, dễ tìm nhưng cũng có thể là những thứ khó kiếm nhưng bắt buộc phải có. Việc đưa ra yêu cầu phải có một cái gì đó để làm sính lễ được gọi là thách cưới.
Thách cưới là một tục lệ đã tồn tại từ rất lâu đời. Về vấn đề này, chúng tôi không bàn tới, bởi vì từ trước đến nay có nhiều ý kiến bàn luận về những mặt xấu mặt tốt của tục này. Người ta cũng đưa ra vấn đề này để trao đổi với nhau trong những lúc trà dư tửu hậu. Ở đây, chúng tôi chỉ tìm hiểu những bài ca dao dân ca về vấn đề thách cưới đúng như tên đề tài của nó. Để qua đó thấy được những sắc thái tình cảm của nhân dân lao động.
Để thực hiện đề tài này, chúng tôi đã tiến hành tìm những bài ca dao có nội dung thách cưới có mặt trong tài liệu Kho tàng ca dao người Việt do Nguyễn Xuân Kính, Phan Đăng Nhật (chủ biên).
Ở đây, chúng tôi sẽ làm rõ hai vấn đề: một là nội dung, tức là những thứ lễ vật mà cô gái yêu cầu chàng trai phải có và sự đáp trả của chàng trai. Hai là số lượng của những lễ vật đó. Qua sự phân tích này, chúng tôi cũng muốn làm rõ dụng ý của những người trong cuộc (người thách cưới).
2. Các thách cưới trong ca dao
2. 1. Các lễ vật thách cưới
Nói về nguyên nhân tại sao lại có tục thách cưới thì có nhiều nhưng theo chúng tôi, một trong những nguyên nhân đó là cô gái thách cưới vì để khỏi mang tiếng là theo không. Cha mẹ nói chung rất coi trọng phẩm giá của con gái mình cũng như danh dự của gia đình mình nên họ đặt ra những lễ vật thách cưới cho chàng trai muốn lấy con gái mình làm vợ. Họ nghĩ rằng, lễ vật thách cưới càng cao thì phẩm giá của con gái mình càng trọng. Đối với họ, mức độ thách cưới tỉ lệ thuận với danh giá con gái họ.
Chúng ta hãy nghe cô gái tự hào khoe về gia đình mình: