Thư viện quận, huyện là một trong những thiết chế văn hóa không thể thiếu trong sự nghiệp phát triển văn hóa nhằm nâng cao dân trí cho quần chúng nhân dân. Tuy tầm quan trọng của thư viện quận, huyện đã được các đơn vị có liên quan xác định rõ nhưng các giải pháp để phát triển hệ thống này thì vẫn còn mù mịt.

ĐỌC SÁCH BÊN DÀN LOA KHỦNG
Thời gian trước đây, Thư viện quận 9 được bố trí tạm trong khuôn viên của Khu Di tích Lịch sử Bót dây thép (phường Tăng Nhơn Phú A). Tuy nhiên, cũng như tình trạng của khu di tích này, thư viện ít được người dân địa phương lưu tâm. Tuy có tổ chức một số hoạt động như Hội thi Đố em và Liên hoan Kể chuyện sách, Hội thi Nét vẽ xanh… nhưng nhìn chung, hoạt động của thư viện mới chỉ phổ cập được một số đối tượng và mang tính thời gian thời vụ. Sau khi khánh thành Khu Di tích lịch sử Căn cứ Vùng bưng 6 xã (đường Lã Xuân Oai, phường Long Trường) thì thư viện cũng được bố trí tại tầng lầu trong Nhà truyền thống của khu di tích lịch sử này. Đáng chú ý là khu di tích lịch sử căn cứ Vùng bưng 6 xã khá xa khu dân cư. Hai bên đường còn rất nhiều khu đất chưa xây dựng hoặc đang xây dựng ngổn ngang, khói bụi mù mịt. Khi chuyển về địa chỉ mới, thư viện càng ít được người dân biết đến. Trong khi đó, tuy nằm ngay trung tâm nhộp nhịp, nhưng Thư viện quận 5 thu hút độc giả đến đọc sách thì ít mà phần nhiều là các em thiếu nhi đến để chơi game ở ngay khu internet bên cạnh. Tương tự, dù nằm ngay trong công viên Phú Lâm nhưng Thư viện quận 6 cũng luôn vắng người đọc.
Tuy cổng nằm ở đường Võ Thị Sáu nhưng bạn đọc muốn đến Thư viện quận 3 phải đi vào lối mở trên đường Cách mạng tháng Tám. Có thể là vì thư viện này nằm gọn trong khu đất của Trung tâm văn hóa (TTVH) quận 3 nên đơn vị này chỉ mở một cổng cho dễ quản lý. Và chính vì nằm trong khu phức hợp của TTVH quận mà thư viện luôn phải gánh chịu những tiếng ồn từ khu học nhảy, học hát bên cạnh, mà hơn hết là âm thanh khủng của Sân khấu ca nhạc Cầu Vồng. Tuy chỉ diễn ca nhạc, tấu hài vào buổi tối nhưng ban ngày, loa phát quảng cáo của sân khấu này vẫn luôn mở với công suất cao. Người tham gia lưu thông trên các ngả đường Võ Thị Sáu, Tú Xương, Cách mạng tháng Tám… còn nghe được tiếng quảng cáo thì huống hố chi thư viện nằm liền kề ngay khu sân khấu.
CẦN MỘT MÔ HÌNH MỚI?
Thư viện quận huyện có địa chỉ chung với TTVH quận huyện như Thư viện quận 3, hầu như cũng là thực trạng chung của các thư viện quận, huyện còn lại trên địa bàn thành phố do các thư viện quận, huyện trực tiếp chịu sự quản lý của TTVH. Vì ít mang lại nguồn thu như các hoạt động khác (ca nhạc, dạy các môn nghệ thuật…) nên thư viện ít được TTVH quan tâm phát triển. Và như một đáp án chung, các thư viện quận, huyện đều đang rơi vào tình trạng cơ sở vật chất xuống cấp, nguồn tài liệu ít ỏi. Đã đến lúc, hệ thống thư viện cần có một cơ chế tổ chức phù hợp để nâng cao hiệu quả hoạt động. Tách thư viện khỏi TTVH được xem là giải pháp phù hợp để thư viện có thể phát huy tính tự chủ. Các công trình nghiên cứu thư viện đã chỉ ra rằng, nếu hoạt động độc lập với TTVH thì thư viện quận, huyện còn có thể được đầu tư ngân sách hoạt động cao hơn từ UBND quận, huyện đó.
Bên cạnh đó, cũng cần đẩy mạnh áp dụng công nghệ thông tin vào hệ thống thư viện. Thực tế cho thấy, trong khi xu hướng hội nhập và chia sẻ thông tin đang trở thành tất yếu thì các thư viện quận, huyện vẫn còn khá lúng túng trong quá trình tin học hóa tài liệu thư viện. Với tư cách là đơn vị phụ trách về chuyên môn nghiệp vụ cho các thư viện quận huyện, Thư viện khoa học tổng hợp TP.HCM từ khá lâu đã đặt ra nhu cầu phối hợp hoạt động của 24 quận, huyện. Tuy vậy, cho đến hiện nay việc phối hợp vẫn chưa thực sự hoàn thiện vì những điều kiện nhất định mà mỗi thư viện riêng lẻ khó hoạt động đồng bộ.
Xuân Tiến